SATIN ALMA GÜCÜ PARİTESİ (SAGP) NEDİR?

Share:

Türk İstatistik Kurumu tanımına göre SAGP; ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak, farklı para birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranıdır. İngilizce “ Purchasing Power Parity-PPP” olarak anılmaktadır. Genel olarak ülkeler arası yapılan ürün ve hizmet alışverişinin para birimi karşılığı olarak nitelendirilmektedir. Satın alma gücü paritesi tek fiyat kanununun döviz piyasalarına uygulanmış şeklidir. Tek fiyat kanunu ise uluslar arası arbitraj faaliyetlerinin bir sonucudur. Arbitrajcı risk yüklenmeden belli bir anda ortaya çıkmış olan fiyat farklılıklarından kar sağlamaya çalışır. Bunun içinde “ ucuza al, pahalıya sat “ ilkesine göre hareket eder. Bu mekanizma fiyatların çok dar sınırlar dışında birbirinden sapmasına engel olmaktadır. Tek fiyat kanunu uluslararası ticarete konu olan tüm ekonomik varlıklara uygulanabilmektedir.

SAGP ürün hizmet alışverişi ile ithalat ve ihracat açısından oldukça önemlidir, belli bir mal ve hizmet sepetinin satın alınabilmesi için gereken ulusal para tutarının oranı şeklinde hesaplanmaktadır. Bu oranlar kullanılarak farklı para birimlerine dönüştürülmüş olan harcamalar, ülkeler arasında doğru bir karşılaştırma yapılmasını sağlamaktadır.

Örnek vererek belirtecek olursak ; ABD’de 1 kilogram elma için ödenmekte olan para ile Türkiye’de ödenen para üzerinden hesaplama yapılarak, iki ülkenin parasının da satın alma gücü hesaplanır. Hesaplama gerçekleştirilirken döviz ele alınmaktadır. Buradaki temel amaç satın alma gücünü ve ekonomiyi dengeye getirmektir. Bu sayede fiyatlarda oluşan farklar azalır yada tamamı ortadan kalkar ülkeler arası ekonomi ve döviz dengelenir.

SAGP tek bir ürün için değil piyasada bulunan mal ve hizmetlerin genelini kapsayan GSYİH ve harcama bileşenleri için hesaplanmaktadır. Buradaki temel amaç Gayri Safi Yurt İçi Hasıla ve bileşenlerinin uluslararası reel karşılaştırmasına yönelik göstergeleri elde etmektir.

GÖRECELİ VE MUTLAK SATIN ALMA GÜCÜ PARİTESİ

Göreceli Satın Alma Gücü Paritesi fiyat ve kurların mutlak büyüklüğü değil, göreceli değişmeler ele alınmaktadır. Bu SGP’ ye göre kurlardaki değişme iki ülke arasındaki enflasyon oranlarına bağlıdır. Yabancı ülkeye göre ulusal ekonomide enflasyon ne derece yüksekse döviz kurunun aynı ölçüde artması gerekmektedir.

Mutlak anlamda satın alma gücü paritesi ise, döviz kurlarına göre ulusal paralara dönüştürülmüş olan fiyat düzeylerinin ülkeler arasında aynı olması gerektiğini ifade etmektedir. Kısaca bir birim ulusal para dünyanın her yerinde aynı satın alma gücüne sahip olmalıdır, öngörülen bu sonucu yine arbitraj mekanizması sağlamaktadır. Mutlak satın alma gücü paritesinin döviz kurlarında oluşan değişmeleri açıklayan bir gösterge olduğunu düşünebiliriz. Bununla birlikte gerçekte mutlak satın alma gücü paritesi bu amaçla kullanılmamaktadır, bunun yerine daha uygun bir kavram olan göreceli satın alma gücü paritesi kullanılmaktadır.

Sümeyye Büşra KACUR