HOLLANDA HASTALIĞI

Share:

Bir ülkede uluslararası ticari değeri bulunan doğal kaynaklar keşfedildiğinde yada ani bir zenginleşme kaynağına kavuşan bir ülkede mevcut üretim faktörlerinin diğer sektörlerden çekilerek yeni kaynağa yönelmesi sonucunda ekonomik performansta ortaya çıkan olumsuz etkiye Hollanda Hatalığı denilmektedir.

Hollanda hastalığı ekonomik bir terimdir ve ekonomik bir tehlikeyi işaret eder. 1960'larda Hollanda açıklarında doğalgaz keşfedildi ve bu keşif ile birlikte farklı sektörlerde iş sahibi olan insanlar ani olarak doğalgaz işine geçiş yaptılar. Bu durumun sonucunda bazı tehlikeler ortaya çıktı. Örneğin diğer sektörlerde arz ve rekabetin düşmesiyle fiyatlar hızla yükselmeye başladı ve aynı zamanda herkes doğalgaz işine girdiği için doğalgazın fiyatı da birden azalmaya başladı. Hollanda hastalığı özellikle yeni bir sektöre hızla bütün faillerin etki etmeye çalışmasıdır. Bunun sonucunda diğer sektörler ihmal edilerek nihayetinde bu yeni sektör aşırı girişimden dolayı çökmektedir. Benzer bir sorun Norveç de yaşandı. Norveç varlık fonunu kullanarak bu sıkıntıyı aştı.

Bu gibi ziraat kaynaklarının bulunması iyi yönetilmezse yani yeraltı kaynaklarından gelen paralar iyi bir şekilde yönetilmezse ülkeye bir getiri ve kazanç sağlamak yerine ülke ekonomisini negatif etkiler.

Bu hastalığa Hollanda Hastalığı denilmesinin sebebi 1960'lı yıllarda ilk defa Hollanda’da ortaya çıkmasıdır.

Nasıl Ortaya Çıktı

Hollanda açıklarında çok yüklü miktarda doğalgaz ve azami miktarda petrol rezervleri bulundu

Bunun Sonucunda Ekonomi Nasıl Etkilendi?

1960'lı yıllarda bu ülkede petrol ve doğalgazın bulunmasıyla şirketler bu sektörlere özellikle doğalgaz sektörüne atılım yapmaya ve bu alanlarda üretim yapmaya başladılar.

Ülke yurtdışına çok yüklü miktarlarda doğalgaz ve petrol sattığı için cari fazla dahi verse diğer birçok konuda dışa bağımlı hala geldi. Çok fazla cari fazla verdiği için Hollanda’nın para birimi hızla değer kazandı. Bunun sonucunda ihracat yapmak zorlaşırken ithalat yapmak daha kolay bir hale geldi. Çünkü yurtdışından alınan ürünler çok ucuza gelirken yurtdışına satılan ürünler ise yurtdışı için çok pahalı olmaya başladı bunun sonucunda ihracat azalmaya ithalat ise artmaya başladı. Diğer sanayi kolları yavaş yavaş Hollanda’da biterken petrol ve doğalgaz sistemine dayalı bir ekonomi kurdukları için Hollandalılar bir şok yaşadılar ilerleyen süreçlerde petrol fiyatları o şok artışın ardından bir anda düşüş yaşadı dolayısıyla bu yüksek artış da her ne kadar çok fazla ödeseler de petrol fiyatları birden çok fazla düşünce bir anda fakirleşmeye başladılar.

Hollanda Hastalığı Nasıl Önlenir

Hollanda hastalığının olumsuz etkilerini önlemek için kur değerlemesinin yavaşlaması kolay ve uygulanılabilir bir stratejidir. Bazen doğal kaynakların ihracatından elde edilen gelirlerin harcamalarının yumuşatılmasıyla elde edilebilir. Bunu yapmanın en yaygın yöntemlerinden biri, bir servet fonu oluşturmaktır.

Türkiye ekonomisinde Hollanda Hastalığının varlığına ilişkin bir bulguya ulaşılmamış olsa da gelecekte böylesine bir sorunun yaşanmaması için bazı tedbirlerin şimdiden alınmasında fayda görülmektedir.

Norveç vb. ülke deneyimlerinin gösterdiği üzere kurumsal yapının sağlam olduğu ülkelerde Hollanda Hastalığı problemi yaşanmamaktadır. Dolayısıyla doğal kaynaklardan elde edilen kaynaklar kurumların tekrar yapılandırılmasına harcanarak kurumsal yapının yenilenmesi ve güçlendirilmesi önemlidir. Böylece bireysel temel hak ve özgürlüklere daha fazla serbestlik tanınması, mülkiyet haklarının sağlamlaştırılması, firmaların karar alma süreçlerindeki belirsizlikler ve maliyetlerin azaltılması sağlanarak daha güçlü bir büyüme potansiyeli yaratılabilir. Ayrıca günümüzün ekonomik yapılanması olan bilgi ekonomisi dikkate alındığında ARGE’ye, eğitime ve ihracatta mal çeşitlendirilmesinin sağlanabileceği sektörlere daha fazla kaynak aktarılmalıdır.

Sümeyye Büşra KACUR.